645 lat Barczewa

Pierwsze wzmianki dotyczące przemian jakie dokonały się w części staropruskiej krainy Galindii datowane są na początek XIII wieku. W 1254 roku Gunlauken była już wyludnioną i wyniszczoną krainą. Tam też, przy zachodnim krańcu puszczy na wzgórzu Kunlauken, biskup warmiński Eberhard z Nysy nakazał w roku 1325 wójtowi Fryderykowi von Liebenzellowi, wybudować strażnicę-zamek obronny. W tym czasie wokół zamku obronnego powstała osada. 26 grudnia 1329 r., biskup warmiński Henryk II Wogenap grodowi obronnemu Wartberg nadał prawa podobne do miejskich. 6 stycznia 1354 r., wojska litewskie pod dowództwem Wielkiego Księcia Olgierda i Kiejstuta, po krótkiej walce, spaliły miasto i zamek.

           Dziesięć lat później założono nowe miasto, które ulokowano w miejscu istniejącej od 1325 r. osady, zatrzymując dawną nazwę miasta Wartberg. Nowe miejsce, oddalone o siedem kilometrów na wschód od dawnego miasta i dwa od Krzyżowej Góry, gdzie znajdowała się osada staropruska, posiadało korzystniejsze warunki obronne, lepsze ukształtowanie terenu, a jeziora Umląg, Aryc, Pisa, Dobrąg i wzniesienia pokryte puszczą, czyniły go bezpiecznym. Po raz pierwszy o istnieniu Wartberg w obecnym miejscu dowiadujemy się w 1356 r., z pisma biskupa Jana II Stryprocka skierowanego do Kolegiaty w Dobrym Mieście. Zapewne to biskup Stryprock, 6 czerwca 1364 r., lokując miasto w obecnym miejscu wyznaczył Henryka z Łajs na założyciela, zasadźcę. Pochodził on ze znanej urzędniczej rodziny, mającej ogromne zasługi w zasiedlaniu południowej Warmii. Dziadek Henryka – Martin – jako wolny chłop, przybył do Prus w 1304 roku. Osiadł tam, gdzie ustanowiono go zasadźcą i założycielem, a następnie sołtysem wsi – w Łajsach. Ojciec Henryka – Geriko – piastował urząd sołtysa po swym ojcu, natomiast brat Henryka – Jan – był zasadźcą Olsztyna. Samo wyznaczenie Henryka na zasadźcę odbyło się za zgodą kapituły katedralnej, gdzie wymieniony został w przywileju miejskim, opartym na prawie chełmińskim. Henryk z Łajs zapewne musiał być wysoko ceniony przez biskupa Jana II Stryprocka, który powierzył mu również urząd zasadźcy wsi Skajboty. Z upływem czasu Barczewo doszło do takiej świetności, że po 42 latach, w 1406 roku, radę miejską stać było na wykup dziedzicznego urzędu sołtysa. Od tego roku gród nad Pisą miał już rajców i burmistrza z wyboru.

Wartberg prawa miejskie otrzymał 4 lipca 1364 roku, z rąk biskupa warmińskiego Jana II Stryprocka. Dokument oprócz granic gminy miejskiej i wysokości czynszów, określał też prawa i obowiązki zasadźcy. Można zaryzykować twierdzenie, że Henryk z Łajs był pierwszym zasadźcą, a następnie pierwszym sołtysem miejskim, zwanym później – burmistrzem.