645 lat Barczewa

Na przełomie lat 1819-1920 postanowiono rozwiązać klasztor, który był twierdzą polskości. W 1821 r., dokonano sekularyzacji, zmuszając zakonników do opuszczenia klasztoru. Wraz ze śmiercią ostatniego gwardiana, o. Tyburcjusza Bojarzynowskiego (1830), ostatni zakonnicy opuścili klasztor, który tego samego roku całkowicie opustoszał.

W 1831 roku, rząd pruski przystąpił do przystosowywania budynków klasztornych na potrzeby więzienia. Pomimo wielkiej dezaprobaty mieszkańców, w 1832 roku, władze pruskie oficjalnie otwarły w Wartemborku, przy dzisiejszej ul. Klasztornej, Królewski Zakład Karny. Mieścił on już około 800 więźniów i zatrudniał blisko 100 miejscowych strażników.

Przełom XIX i XX w., w dziejach miasta to ogrom przeobrażeń. Z tego okresu pochodzi kościół więzienny, budynki klasztorne, synagoga, szpital miejski, kościół ewangelicki i nieistniejące już domy dziecka. W mieście utwardzono wszystkie ulice i place. Wybudowano wiele nowych domów mieszkalnych i użyteczności publicznej. Rozwinęło się rzemiosło, powstała wodna elektrownia, tartak i młyn. Miasto mogło poszczycić się fabryką cygar, czynne były dwa browary, wytwórnia octu, zakłady stolarskie i meblowe. 1 grudnia 1872 r., miasto otrzymało połączenie kolejowe. Dworzec kolejowy znajdował się na terenie należącym do gminnej wsi Ruszajny. Początkowo linia kolejowa miała przebiegać przez miejski teren Barczewa. Niestety, na takie rozwiązanie nie zgodzili się ojcowie miasta, wysocy urzędnicy i przedsiębiorcy. Decyzję tłumaczono hałasem, brudem i zagrożeniem dla miejskich furmanów. Nazwę stacji na Wartenburg zmieniono dopiero w roku 1932, kiedy część gminy Ruszajny, w tym dworzec, została włączona do miasta. Stacja od początku istnienia podlegała pod Główną Dyrekcję, mieszczącą się w Königsbergu (Królewiec).

W budynku dworca znajdowały się pomieszczenia dyżurnego ruchu, obsługi kolei, przewozu towarowego, pocztowe i kasa biletowa. Urządzono przestronną poczekalnię z bufetem. Na piętrze umieszczono biuro i mieszkanie zawiadowcy stacji. Przy dworcu powstał mały park z ławkami i studnią pośrodku. Całość ogrodzono. W roku 1877 utwardzono nawierzchnię peronów, przy przejeździe kolejowym postawiono budynek dla dróżnika, a za drugim peronem – bocznicę, z której korzystał miejski przemysł. Po roku 1933 Wartenburg leżał już na głównej linii kolejowej Kętrzyn – Berlin. Do stacji kolejowej, oddalonej od miasta o 2 km, kursowały omnibusy.

Od roku 1941 dochodziło do częstych ograniczeń w ruchu pociągów, z uwagi na przejeżdżające transporty wojskowe. Przez dworzec, nie zatrzymując się, przejeżdżały składy specjalne wyładowane sprzętem wojskowym. Niektórzy widzieli w oknie salonki samego Adolfa Hitlera. 21 stycznia 1945 roku na bocznicy zatrzymał się eszelon wyładowany czołgami z Korpusu Pancernego „Grossdeutschland”, dla wzmocnienia obrony. 22 stycznia o godz. 1000, z dworca, w kierunku Czerwonki, odjechał ostatni pociąg z uciekinierami. W mieście zadomowiła się radziecka komendantura wojenna. Z dworca, w głąb Związku Radzieckiego, odprawiano składy pociągów ze zdobycznym majątkiem.