|
645 lat Barczewa
W maju 1945 roku, na dworcu kolejowym
zatrzymały się pierwsze pociągi z osadnikami. Powstał
Zarząd Odcinka Drogowego i Stacji Kolejowej Wartembork.
Na początku lat pięćdziesiątych do rampy podjeżdżał
wagon kinowy. Wtedy na stację ściągały gromady
kinomanów, a na dworcowej poczekalni okazjonalnie
występował amatorski zespół teatralny. Pod koniec lat
sześćdziesiątych oddano składnicę towarową. Naprawiono
torowisko, rozjazdy, zwrotnice i semafory. Na tablicy w
rozkładzie przybywały nowe połączenia, a nazwę stacji w
1947 roku zmieniono na Barczewo.
Od roku 1883 w Barczewie ukazywała
się miejscowa gazeta "Wartenburger Zeitung", redagowana
i wydawana przez Antona Hermana. W tym samym roku
ukończono budowę bitej drogi łączącą Barczewo z
Olsztynem. Natomiast 7 lutego 1877 roku w mieście nad
Pisą urodził się Feliks Nowowiejski, późniejszy słynny
kompozytor.
Wiek XX to także istotne zmiany
polityczne. W plebiscycie, który odbył się 11 lipca 1920
r., za przynależnością do Niemiec głosowało 3020
uprawnionych, a za Polską 140. Dopiero wybuch wojny
brutalnie przerwał żywot polskich organizacji. Wielu
działaczy zginęło w więzieniach i obozach
koncentracyjnych. W 1939 r., miasto liczyło 5845
mieszkańców.
W 1945 r., po 173 latach Warmia, w
tym także Barczewo, znalazła się w granicach Polski.
Zanim to nastąpiło, w obawie przed nacierającymi ze
wschodu, południa i północy radzieckimi żołnierzami, 21
stycznia 1945 r. rozpoczął się masowy, a zarazem
tragiczny, exodus miejscowej ludności.
Nocą z 30 na 31 stycznia 1945 r.,
miasto opuściły ostatnie niemieckie jednostki. W
południe 31 stycznia, żołnierze z 35 Korpusu Armijnego,
dowodzonego przez gen. mjr. Mikołaja Nikitina, przy
wsparciu 29 Korpusu Armijnego, dowodzonego przez gen.
lejt. Jakowa Fakanowa, zajęły opustoszały dworzec
kolejowy i nie napotkawszy żadnego oporu, z całym
okrucieństwem wkroczyły do opuszczonego miasta
Wartenburg. Po ulokowaniu komendantury wojskowej w
dawnym budynku ss. Katarzynek przy ul. Krasnoj Armii
(nazwa nadana następnego dnia po zajęciu miasta),
obecnej ul. Armii Krajowej, rozpoczęła się grabież
mienia poniemieckiego, które składowano na terenie
więzienia, skąd później wywożono na bocznicę kolejową.
Wielu rdzennych mieszkańców miasta zostało deportowanych
w głąb ZSRR, głównie na Sybir, a miasto i wsie stały się
łatwym łupem dla wyzwolicieli. Na początku maja zaczęli
przybywać nowi Polscy mieszkańcy. Do miasta powrócili
nieliczni, którzy pod koniec stycznia ewakuowali się na
rozkaz władz niemieckich.
W maju 1945 r. przystąpiono do
uruchamiania więzienia, które podlegało pod Wojewódzki
Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Olsztynie. Otwarto je
8.03.1946 r. Wówczas najliczniejszą grupę osadzonych
stanowili jeńcy wojenni, volksdeutsche, osoby, które w
czasie okupacji dopuściły się zbrodni wojennych, zdrady
narodu polskiego, a po wojnie występowały przeciwko
władzy ludowej i żołnierze AK.
W dniu 22 maja 1945 r., żołnierze
radzieccy przekazali Polakom władzę administracyjną.
Jednak w wyniku ich działalności, miasto zostało
zniszczone w 60%. Zniesiono rygor wojenny i przepustki,
natomiast wprowadzono godzinę milicyjną. Życie w mieście
mimo wielu trudności normalizowało się z każdym
miesiącem. Przystąpiono do zabezpieczenia resztek
ocalałego mienia przed dalszą dewastacją i
szabrownikami. Nasiliły się kradzieże i rozboje. W
połowie sierpnia zmieniono nazwy ulic z dotychczasowych
na polskie.
W 1973 r. oddano do użytku obwodnicę.
W październiku 1982 r., do klasztoru Barczewie powrócili
pierwsi ojcowie bernardyni z o. Zbigniewem, gwardianem,
którzy przystąpili do odrodzenia w mieście życia
klasztornego. Pierwszą nazwę miasta – Wartburg –
odnotowano 4 lipca 1364 r. Po wybudowaniu w 1380 r.,
zamku biskupiego, nazwę zmieniono na Wartenburg, po
polsku Wartembork, która przetrwała do 1946 r. W tym
okresie stosowano także formy: Wartenberg, Wartenbergk,
Wathberg, Bartenburg, Warperc, Wasperc, Wartbór czy
Wartbórz. W sierpniu 1946 r., nazwę zmieniono na
Nowowiejsk. Decyzją Miejskiej Rady Narodowej z 4 grudnia
1946 r., Zarząd Miejski podjął uchwałę o zmianie nazwy z
Nowowiejsk na Barczewo. Współczesną nazwę nadano dla
uczczenia pamięci księdza Walentego Barczewskiego
(1856-1928), zasłużonego działacza warmińskiego,
etnografa i pisarza.
Więcej informacji na temat historii
Barczewa i okolic można znaleźć na stronie:
www.zenderowski.gower.pl
|